01. 语言资料
语言系属
印欧语系 / 罗曼语族
分布地区
拉登语在多洛米蒂山区的一些山谷中使用,包括巴迪亚谷、马雷贝谷、加尔代纳谷、法萨谷、利维纳隆戈,以及科尔蒂纳丹佩佐(分属特伦托省、贝卢诺省和博尔扎诺省)。
“拉登语”或“雷托-罗曼语”指的是阿尔卑斯山中部和东部地区使用的一组新拉丁语言变体,可分为三种:西拉登语、中拉登语和东拉登语。东拉登语在“弗留利语”条目下单独介绍。西拉登语在瑞士的格劳宾登和恩加丁地区使用。中拉登语则在多洛米蒂山区的一些山谷中使用。
已更新、注明出处的数据,核查日期: 2026 年 10 月 14 日 · 范围 : 意大利(上阿迪杰/南蒂罗尔、特伦蒂诺、贝卢诺省) · 接收该语言的更新
资料来源
- Ladin in Italy (Mercator Wiki, d'après R. Verra, The Ladin language in education in Italy, Mercator Regional Dossier, 2016), Mercator European Research Centre on Multilingualism and Language Learning (Fryske Akademy), mis à jour en 2026.
- Autonomiereport Südtirol 2025 (reprend ASTAT, « Ergebnisse Sprachgruppenzählung 2024 », astatinfo 56, décembre 2024), Eurac Research, Bozen/Bolzano, 2025.
02. 诗歌
原文
译文
Ai Ladins
致拉登人
Oh, prosc ladins, dʼ osc bel lingaz tignide cunt!
Tignide cunt plü che podëis dl tesur,
Chʼ é plü prezius de tröp co döt le lüch da Sompunt,
ʼCi plü co chël che rëgna le monn, arjënt y or!
哦,善良的拉登人,珍惜你们美丽的语言!
要比守护你们的财宝更用心地守护它,
因为它比松蓬的整片庄园还要珍贵得多,
也比统治世界的金银更加珍贵!
Oh, bogn ladins, dʼ osc bel lingaz ciarede bëgn,
Chʼ ëis da ostes bones, prosses omes arpé!
Dʼ ester n lotrun y zënza cör me dá bur sëgn
Chi de süa oma le lingaz ne sá respeté.
哦,可敬的拉登人,好好照看你们美丽的语言,
那是你们从善良正直的母亲那里继承的!
在我看来,那些不懂得尊重
母亲语言的人,是没有心肝的无赖。
Püri ladins, dʼ osc bel lingaz fistide aede!
Cun chël ves á les püres omes a perié
A Chël Bel Dî insigné; mai ne le desmentiede,
Scenó podess ʼci Dî dʼ os se desmentié!
可怜的拉登人,要关心你们美丽的语言!
你们可怜的母亲正是用它教你们
向仁慈的上帝祈祷;永远不要忘记它,
否则上帝也可能会忘记你们!
Bravi ladins, stimede le lingaz granmënter,
Arpé da chi latins, popul tan studié,
Bëgn arlevé, potënt tres da vedlamënter,
Te vigni vera ausé dlunch a davagné!
勇敢的拉登人,要高度珍视这门语言,
它继承自那些拉丁人,那个博学的民族,
教养良好,自古强大,
在每场战争中惯于到处取胜!
Paziënc ladins, le lingaz ladin, dʼ onur gran dëgn,
Dandaldöt insignede a üsc pici mituns!
De tigní cunt de nosc lingaz tochera sëgn
Y de se stravardé dai gragn ciacoluns.
坚忍的拉登人,拉登语值得崇高的敬意,
首先要把它教给你们的孩子!
从今以后我们必须守护我们的语言,
并提防那些夸夸其谈的人。
Rajonede, sce sëis de plü en adöm, ladin!
Vigni ater lingaz lascion a canchʼ an mëss;
Tan chʼ i sá, rajonâ i latins tra ëi latin,
Chʼ an dais ʼci spo ai ladins döt chël chʼ an dé i dess.
几个人在一起时,就说拉登语吧!
其他语言,留到必要时再用;
据我所知,拉丁人彼此之间说拉丁语:
那么也该把拉登人应得的一切都给他们。
Y os, dlʼ arpejunga de Cristo guardiagn,
Os, chʼ arëis n de da dé de chësta gran cunt,
Ciarede ʼci dlʼ arpejunga di Romagn,
Scenó me tëmi, chʼ osc dover ne sî arjunt!
而你们,基督遗产的守护者,
你们总有一天要为这份伟大的财富作出交代,
也请照看罗马人的遗产,
否则我担心你们的职责未能尽到!
Jan Batista Alton (1845-1900)
《Stóries e chiánties ladines》(1895),科尔福斯科拉登语
原文:多语种维基文库(公有领域)
翻译:Lingualia(2026)
原文:多语种维基文库(公有领域)
翻译:Lingualia(2026)
03. 语言描述
拉登语源自罗马征服时带到阿尔卑斯山区的口语拉丁语,后来在与日耳曼语言以及之后与意大利语的接触中发展起来1。它有五种书面变体,环绕塞拉山的每个山谷各一种:巴迪亚、加尔代纳(Gherdëina)、法萨、福多姆(Fodom)和安佩佐(Anpezo)1。早在 1833 年,神父尼古拉斯·巴赫尔(Micurá de Rü)就写了一部语法书,首次为多洛米蒂山区所有拉登语山谷提出了一种共同的书面语2。
资料来源
2003 年的光盘没有关于这门语言的描述:本文是根据下列资料为本网站撰写的。
- Dolomitic Ladin – language profile, Universität Innsbruck (Tradutur), 2025.
- L. Craffonara, « Nikolaus Bacher: Versuch einer deütsch-ladinischen Sprachlehre (1833) », Ladinia XVIII, Istitut Ladin Micurá de Rü, 1994.
04. 动画片
视频托管在 YouTube 上,由所示频道发布;作者可能随时删除。