Lingualia LingualiaLugha za kimaeneo na za wachache za Ulaya

Lugha · Lugha za Kituruki

Kituruki

Huzungumzwa : Ugiriki

01. Taarifa kuhusu lugha

Kwa ufupi

Vitambulisho
ISO 639-3 tur · Glottolog nucl1301

Wakazi wa Ugiriki wanaozungumza Kituruki wanaishi Thrace ya Magharibi. Kwa dini ni Waislamu. Katika miongo miwili iliyopita, wazungumzaji elfu chache wa Kituruki (wengi wao ni Wajipsi) wamehamia maeneo ya mijini ya Athens na Thessaloniki. Wajipsi Waislamu walio wengi (walioishi awali Thrace ya Magharibi tu) wana Kituruki kama lugha yao mama. Pia kuna jumuiya ndogo inayozungumza Kituruki katika visiwa vya Dodecanese.

Ikifanywa ya Kigiriki, ya Kilatini, kisha ya Kislavoni, Thrace ilipokea Waturuki wa kwanza katika karne ya 11; uhamiaji uliendelea katika kipindi chote cha Waosmani. Mwishoni mwa vita kati ya Ugiriki na Uturuki, Mkataba wa Lausanne wa 1923 ulidhibiti uhamaji wa watu kati ya nchi hizo mbili. Jamii moja ya wachache ya Waislamu iliruhusiwa katika nchi moja na jamii moja ya wachache ya Wakristo nchini Uturuki. Jamii ya wachache ya Waislamu nchini Ugiriki inajumuisha Waturuki, Wabulgaria Waislamu (Wapomaki) na baadhi ya Wajipsi; kuwepo kwake kumehakikishwa na haki zake zimeanzishwa rasmi.

Takwimu zilizosasishwa, zenye vyanzo, zilikaguliwa tarehe 14 Oktoba 2026 · wigo : Ugiriki (Thrace ya Magharibi) · Pokea mambo mapya ya lugha hii

Hadhi

Mkataba wa Lausanne (1923) unalinda haki za jamii ya wachache ya Waislamu wa Thrace, ikiwemo uhuru wa kuabudu na ufundishaji kwa Kituruki1.

02. Shairi

Asili Tafsiri
Ben Yürürüm Yana Yana
Natembea nikiungua
Ben yürürem yana yana Aşk boyadı beni kana Ne âkilem ne divane Gel gör beni aşk neyledi
Natembea, nikiungua, nikiungua, upendo umenipaka rangi ya damu, mimi si mwenye akili wala si mwendawazimu, njoo uone upendo umenifanya nini.
Gâh eserim yeller gibi Gâh tozarım yollar gibi Gâh çağlarım seller gibi Gel gör beni aşk neyledi
Mara navuma kama pepo, mara natimka kama vumbi la njia, mara nanguruma kama mafuriko, njoo uone upendo umenifanya nini.
Ben yürürem elden ele Dost sorarım dilden dile Gurbette halim kim bile Gel gör beni aşk neyledi
Nazurura kutoka nchi hadi nchi, namuulizia rafiki yangu kwa kila lugha, nani anajua hali yangu ugenini? Njoo uone upendo umenifanya nini.
Benzim sarı gözlerim yaş Bağrım yara ciğerim taş Halim bilen derdli kardaş Gel gör beni aşk neyledi
Uso wangu umepauka, macho yangu yana machozi, kifua changu kina jeraha, moyo wangu ni jiwe, ee ndugu mwenye huzuni unayejua hali yangu, njoo uone upendo umenifanya nini.
Aşkın beni mest eyledi Aldı gönlüm hast-eyledi Öldürmeğe kast eyledi Gel gör beni aşk neyledi
Upendo wako umenilevya, umechukua moyo wangu na kuufanya mgonjwa, umeazimia kuniua, njoo uone upendo umenifanya nini.
Ben YUNUS-i biçareyim Aşk elinden avareyim Baştan ayağa yareyim Gel gör beni aşk neyledi
Mimi ni Yunus asiye na msaada, mzururaji kwa mkono wa upendo, mwenye majeraha kutoka kichwa hadi miguu, njoo uone upendo umenifanya nini.
Yunus Emre (v. 1240 - v. 1320)
Matini asilia: Halk Edebiyatı Antolojisi, katika Wikisource ya Kituruki (kikoa cha umma)
Tafsiri: Lingualia (2026)

03. Maelezo ya kilugha

Kituruki ni lugha ambishi bainishi: kitenzi kimoja kinaweza kubeba kategoria sita au saba za kisarufi kama viambishi tamati, ikiwemo ukanushi1. Hakina jinsia ya kisarufi na huweka kitenzi mwishoni mwa sentensi1. Sarufi yake hutofautisha kile mtu alichoshuhudia na kile anachosimulia au kukisia1. Chai ni çay, kutoka neno la Kichina cha1,2.

Vyanzo

CD ya 2003 haikuwa na maelezo ya lugha hii: maandishi haya yaliandikwa kwa ajili ya tovuti hii kutokana na vyanzo vilivyo hapa chini.

  1. WALS Online – Turkish, World Atlas of Language Structures, Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology, 2013 (v2026).
  2. Ö. Dahl, « Tea », chapitre 138 du WALS, World Atlas of Language Structures, Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology, 2013.

04. Katuni

Pepee - Yeni Bölüm - Uyumak Çok Güzeldir 1 Pepe - Çocuk Şarkıları & Eğitici Çizgi Film | Düşyeri
Katuni · 5 min 10 s · chaneli: Düşyeri · YouTube

Video imehifadhiwa kwenye YouTube na kuchapishwa na chaneli iliyoonyeshwa; mwandishi wake anaweza kuiondoa wakati wowote.