语言 · 罗曼语族

弗留利语

使用国家 : 意大利

01. 语言资料

语言系属

印欧语系 / 罗曼语族

分布地区

弗留利语(又称东拉登语)在乌迪内省、波代诺内省以及戈里齐亚省和威尼斯省的部分地区使用。

弗留利语的历史可追溯到古代:它源于拉丁语对该地区凯尔特居民的影响。弗留利语属于雷托-罗曼语言,这类语言在南蒂罗尔和瑞士也有分布。

从 11 世纪到 1420 年,弗留利由阿奎莱亚宗主教统治,之后归属威尼斯共和国。

尽管经历了斯拉夫人和日耳曼人的入侵,这门语言几百年来始终保持着罗曼语的特征,至今仍深深扎根于民间。它地处意大利东北边缘、介于斯拉夫世界和德语世界之间,这一地理位置使它得以保存,并促进了独特特征的形成。

弗留利语有非常古老的文献,可追溯到 12 世纪;同时,弗留利还拥有意大利最丰富、最珍贵的民间文学之一。

已更新、注明出处的数据,核查日期: 2026 年 10 月 14 日 · 范围 : 意大利(弗留利-威尼斯朱利亚、威尼托东部)

使用人数

根据 IRES FVG 和 FEF 在 ARLeF 支持下于 2023 年 4 月至 6 月开展的“Tire fûr la lenghe”调查(在 178 个市镇进行了 4300 多次访谈),有 44.4 万人主动使用弗留利语,超过弗留利-威尼斯朱利亚大区和威尼托东部被宣布为弗留利语区的市镇居民的一半;如果算上只能听懂的人,总数约为 70 万人1。在乌迪内有 40% 的受访者说弗留利语,戈里齐亚为 23%,波代诺内为 18%1。

传承情况:51% 的受访者说弗留利语是其父母的主要语言,44% 的人与母亲说弗留利语,与父亲说的比例相同1。

上一次调查(乌迪内大学,2014 年)统计,戈里齐亚、波代诺内和乌迪内三省共有 60 万名使用者,其中 42 万人经常使用2。

地位

弗留利语受弗留利-威尼斯朱利亚大区第 29/2007 号地区法律保护,该法律还特别规范了弗留利语教学3。语言政策由地区机构 ARLeF 根据《2021—2025 年弗留利语总体语言政策规划》实施1。

公共服务

根据 2023 年的调查,弗留利语在公共机关和与市政机关的往来中尚未完全普及;42% 的受访者将其列为地方行政中“希望使用”的官方语言之一1。

教育

大区根据第 29/2007 号地区法律资助学校的弗留利语教学;学校优先聘用列入大区弗留利语教学能力认定名单的教师3。2023 年,近 70% 的受访者希望弗留利语在学校中有更多存在1。

媒体

根据 2023 年的调查,弗留利语主要在即时通讯平台上使用:每四个人中就有一人在语音消息中使用它1。

其他

2023 年,52% 的受访者认为自己“非常”弗留利(加上“比较”弗留利的为 75%);77% 的人赞成用公共资金扶持这门语言1。

02. 诗歌

收听这首诗

修复版本(降低了背景噪音,统一了音量) · 1:02 · 下载 · 未经处理的原始录音 (MP3 44,100 kHz, 立体声)

原文 译文
Autonomie dal spirit
精神的自由
S’o cjapais puest sun tune des otante, o passe, corieris che ogni sere, tra lis quatri e lis sîs, ‘e partìssin di Udin e si sparnìzzin par dutis lis stradis dal Friûl, rivant fintremai sui cunfins de “Patrie”, ‘o podaressis visâsi di une cjôse che merte studiade. Al moment de partenze, la plui part de int montade sù ‘e strambolote par talian: un talian straordenari, grîf, pesant, imberdeât, sgramaticât, cun inflessions e cadenzis; un talian cence consonantis doplis e cu lis vocâls strissinadis, cjantadis, slumbriadis; un talian pegri, sudizionôs, malsigûr, fevelât, par solit a mieze vôs. Ma, par òrdin che si slontanisi de “capitâl” e che si làssin pe strade chei dai paîs plui dongje, par ordin che la int ingrumade si srarìs e si comòde su lis sentis, la musiche ‘e va gambiansi.
每天傍晚四点到六点,有八十多辆长途汽车从乌迪内出发,驶遍弗留利的条条道路,一直开到“故土”的边界。如果你搭上其中一辆,就能目睹一种值得研究的现象。发车时,大多数乘客用意大利语低声嘟囔:那是一种非常奇特的意大利语,生涩、沉重、纠缠不清、不合语法,带着各种语调和抑扬;一种没有双辅音、元音被拖长、被唱出来、被拉开的意大利语;一种慵懒、羞怯、犹疑的意大利语,通常压低了声音说。但随着汽车驶离“首府”,放下住在邻近城镇的乘客,其余的乘客便慢慢地、也许还是低声地,开始说起弗留利语来——一种仍然微弱而乏味、夹杂着意大利语、生硬做作的弗留利语。
Si comenze planc planchin a fevelâ par furlan, magari sotvosvìe; un furlan ancjemò svampît e lami, messedât cul talian, studiât e sfuerzât. E co’ no rèstin su la coriere altri che i abitanz dai paisùz e cjasai plui lontans, al pâr che a duc’ al sei tornât il flât, ‘e alzin la vôs, ‘e discòrin franc e cence sudizion, e no si sint plui une paraule di talian. Il lengaz di cheste int al è un furlan sclet, sigûr, culurît, al è une musiche svereade cun dutis lis ghenghis e lis cjantilenis di ogni paîs, di ogni cjanâl, di ogni localitât. Par cui ch’al à cundizion e gust di chestis robis, chest lengaz al è veramentri interessant, al è une meravèe. Ogni moment ‘e ven fûr une paraule rare, une butade gnove, une plèe dal discors frescje e indivinade, une sclamazion insolite. Chei omenuz, ches feminis, chei fruz che prime, talianant, ‘e parevin ingredeâz tun barazzâr, cumò che cjantin la lôr lenghe ‘e semèin pujeris che corin a brene viarte sun tun prât.
然而,当车上只剩下最偏远的城镇和村落的居民时,似乎每个人都重新喘过气来:他们大声说话,自由自在、毫无拘束,再也听不到一个意大利语词。这些人说的是一种自然、自信、色彩丰富的弗留利语;它是一种音乐,充满了每座城镇、每个山谷、每个地方的各种语调和抑扬。对于喜欢这类事物的人来说,这种语言非常有趣,堪称奇观:罕见的词语、新颖的表达、清新贴切的说法、不常听到的感叹,不断涌现。同样是这些男人、女人和孩子,说意大利语时仿佛被困在荆棘丛中,如今唱起自己的语言来,就像脱了缰的羊群在开阔的田野上奔跑。
S’al capite di fâ il viaz de ledrôs – de perifarìe in zitât – ancje il gambiament de lenghe al sozzêt al incontrari. La int, che in partenze ‘e fevelonave cence riuarz tal so lengaz, par ordin che si vizìnisi al capolûc e che mòntin sù chei dai paisòz centrai, si cujete, si spaurìs, ‘e disbasse la vôs, ‘e tache a piconâ par talian: talian paralitic, bastart, mostruôs, talian ch’al fâs dûl ai clas. I furlans ‘e àn pôre di jessi ridûz e cojonâz se fevèlin a lôr mût; ‘e àn pôre di semeâ sclapezòcs, int indaûr e ignorante, di fâ brute figure, di fâsi ridi in ghigne. Invezzi ‘e devèntin pardabon ridicui fasìnt in cheste maniere. Se vèssin il spirt di stâ sul lôr jessi, di mostrâsi ce che son, di fevelâ a muse viarte, cun francjezze e cun disinvulture, il lengâz imparât di lôr mari, nissun ju cjolares pal cûl, nissun vares nuje ce dî, nissun si dares di maravèe, nissun olsares nancje fâ bocje da ridi, fûr di qualchi biât dordel, ignorant e curt di comprendoni che nol merte nancje cjalât in muse. E cheste disgraziade mentalitât, ce in tune maniere ce in chealtre, la mòstrin squasi duc’, ancje chei di zitât, ancje chei plui dispatussâz, plui inscuelâz e plui sigûrs di sè: tal discori, tal resonâ, tes impinions e tal mût di fâ e di cumpuartâsi.
如果你碰巧反方向而行,从城郊驶向城市,语言的变化也会反过来发生。起初自在地说着自己语言的人们安静下来;随着离首府越来越近,随着中心城镇的人上车,他们战战兢兢地压低声音,开始用意大利语嘟囔:他们的意大利语瘫软、杂糅、怪模怪样,连石头听了都会可怜!弗留利人害怕说自己的语言会被人嘲笑和戏弄:他们怕显得粗鲁、无知、落后,怕出丑,怕被人笑话。可他们这样做,反倒变得真正可笑了。如果他们有勇气做自己,展现本来的面目,坦率、自然、大大方方地说从母亲那里学来的语言,就没有人会戏弄他们,也没有人会说三道四,没有人会感到惊讶,甚至没有人敢笑——除了某个可怜无知、不值得理会的蠢人。无论如何,几乎每个人都有这种愚蠢的心态,城里人也好,更开明、更有教养、更自信的人也好,概莫能外:这从他们的谈话、想法和观点中,从他们的为人处世中都流露出来。
Cuintri di cheste debulezze noaltris ‘o scombatìn dopo in ca, in dutis lis manieris, cu lis peraulis e cui faz: ‘o cirìn di dismovi ta l’anime de nestre int un fregul di sigurezze, di francjezze, di muse rote, un fregul di dignitât e di cussienze etniche, un fregul di chel sintiment che i nostris viej ‘e àn simpri vût, fin quant ch’al è rivât chenti il talian a mortificânus e umiliânus cu la sô borie, cu la sô sbatule e cu la sô invadenze. Al è un lavôr intrigôs il nestri, ma necessari: fintremai che il furlan nol varà imparât a mostrâ la sô muse cence rispiet uman e cence deventâ ros, nol sarà madûr par governâsi di bessôl; e al sarà di bant pridicjâ autonomìis e imbastî statûz regjonai. L’autonomie si à di vêle prime di dut tal zerviel e ta l’anime e dopo si podarâ pratindile tes lez e tai ordenamenz.
多年来,我们一直在以各种方式、用言语和行动同这些弱点作斗争:我们努力在我们的人民中唤起一点自信、坦率和胆量,一点尊严和民族意识,唤起我们的长辈自从意大利语以其傲慢、饶舌和强横来贬低和羞辱我们以来一直怀有的那种情感。我们的任务艰难但必要:在弗留利语学会不脸红、不顾忌世俗眼光地露出自己的面孔之前,它就不够成熟,无法自我治理;谈论自治、筹划大区章程也将毫无用处。我们必须首先在头脑和心中确立自治,然后才能在法律和条例中要求自治。
Josef Marchet (magazine “Patrie dal Friûl”, 1947)

03. 语言描述

弗留利语是一种新拉丁语言,目前在弗留利有 43 万人使用。弗留利是意大利东北部弗留利-威尼斯朱利亚大区的一部分,与奥地利和斯洛文尼亚接壤。这个数字大约相当于该地区居民的 60%。此外,还有许多散居世界各地的弗留利人会说并且仍在说这门语言,以免忘记自己的根源和文化。这门语言可追溯到 13 世纪,其独特之处既来自拉丁语的演变,也来自斯拉夫语和德语的影响,因为弗留利历来是边境地区,几百年来屡遭入侵和征服。它与瑞士格劳宾登州和贝卢诺地区的拉登方言有许多相似之处。从下表可以清楚地看出,弗留利语深受这三大语言群的影响,同时又保持着自己的个性。

弗留利语拉丁语意大利语斯洛文尼亚语德语
MiluçMalummelaJabolkoApfel
MêsMensismeseMesecMonat
VieliVetusvecchioStarAlt
JessiSumessereBitiSein

它的个性体现在其特有的特征和独特的语法特点上,体现在它与其他语言不同的历史起源上,体现在始于 14 世纪、延续至今从未中断的文学传统上,体现在尽管存在许多变体、本质上却统一的共通语上,也体现在使用者认为它是一门语言的意识上。保护弗留利语的地区法律于 1996 年颁布,1999 年意大利政府也正式承认弗留利语为一门语言。依法保护意味着弗留利语可以在公共机关、学校和传媒中使用。

04. 动画片

LA MARIUTINE storiute contade in furlan
动画片 · 5 min 36 s · 频道: CARTONI ANIMATI di Donatella Stocco · YouTube

视频托管在 YouTube 上,由所示频道发布;作者可能随时删除。